Moyak buralishi (moyak torsiyasi)

Moyak buralishi nima?

Moyak urugʻ tizimchasiga osilib turadi. Bu tizimcha ichidan moyakni oziqlantiruvchi arteriya va venalar oʻtadi. Baʼzi bolalarda moyak yorgʻoqda yetarlicha mahkam birikmagan boʻladi va oʻz oʻqi atrofida aylanib ketishi mumkin. Tizimcha buralganda qon aylanishi toʻxtaydi. Bu holat moyak buralishi (moyak torsiyasi) deyiladi.

Bu bolalar urologiyasidagi eng shoshilinch holat. Qon aylanishi tiklanmasa, bir necha soat ichida moyak toʻqimasi qaytmas darajada zararlana boshlaydi.

Kimda uchraydi?

• koʻpincha 12–18 yoshli oʻsmirlarda, ayniqsa uyquda yoki jismoniy mashqdan keyin,
• chaqaloqlarda (baʼzan hali ona qornidaligida),
• tushmagan moyakda xavf yuqoriroq.

Belgilari

• toʻsatdan boshlangan kuchli moyak ogʻrigʻi, koʻpincha bir tomonda,
• ogʻriq chovga va qorinning pastki qismiga tarqalishi mumkin,
• koʻngil aynishi va qusish,
• moyak shishadi, qizaradi, yuqoriga tortiladi, baʼzan koʻndalang joylashadi,
• oʻsmirlar uyalganidan baʼzan faqat “qorin ogʻrigʻidan” shikoyat qiladi.

Nega vaqt hal qiluvchi?

Moyakni saqlab qolish imkoni dastlabki soatlarda eng yuqori. Tadqiqotlardagi taxminiy natijalar:

Bu raqamlar kafolat emas: natijaga buralish darajasi ham taʼsir qiladi, 6 soat esa kutib turish uchun berilgan vaqt emas. Ogʻriq boshlanishi bilan darhol tez yordamga murojaat qiling; 6 soat oʻtishini kutmang.

Shuning uchun toʻsatdan moyak ogʻrigʻi boshlanganda uyda kutib oʻtirish, ogʻriq qoldiruvchi dori berib ertalabni kutish mumkin emas.

Tashxis

Tashxis asosan koʻrik orqali qoʻyiladi. Dopplerografiya bilan UTT moyakdagi qon oqimini koʻrsatadi va foydali, lekin shubha yuqori boʻlsa, UTTga vaqt yoʻqotmasdan operatsiyaga oʻtiladi.

Shunga oʻxshash belgilar gidatida buralishida va epididimitda ham boʻladi. Ularni bir-biridan ajratish shifokorning ishi, shuning uchun har qanday toʻsatdan boshlangan moyak ogʻrigʻida shoshilinch murojaat qilish kerak.

Davolash

Shoshilinch operatsiya: yorgʻoq ochiladi, urugʻ tizimchasining buralishi yechiladi, moyakning rangi va qon aylanishi baholanadi.

• Qon aylanishi tiklanib, moyak hayotiyligini saqlagan boʻlsa, u yorgʻoqqa tikib mahkamlanadi (orxiopeksiya).
• Qon aylanishi tiklanmasa va moyak toʻqimasi hayotiyligini yoʻqotgan boʻlsa, moyak olib tashlanadi.
• Ikkala holatda ham ikkinchi moyak ham tikib mahkamlanadi, chunki shu anatomik moyillik koʻpincha ikkala tomonda boʻladi.

Operatsiyaga tayyorgarlik koʻrilayotganda shifokor shoshilinch yordam boʻlimida moyakni qoʻl bilan aylantirib ochishga urinishi mumkin. Bu operatsiyaning oʻrnini bosmaydi va uni kechiktirmasligi kerak.

Yangi tugʻilgan chaqaloqda buralish

Moyak tugʻilishdan oldin yoki hayotning birinchi kunlarida ham buralishi mumkin. Buralish tugʻilgandan keyin boshlansa (chaqaloqning yorgʻogʻi toʻsatdan shishsa yoki rangi oʻzgarsa), bu shoshilinch holat: bolani darhol shifoxonaga olib boring. Buralish ona qornidaligida yuz bergan boʻlsa, operatsiya vaqtini koʻrik natijalari belgilaydi; bunda erta, lekin shoshilinch boʻlmagan operatsiya bilan tekshirish va ikkinchi moyakni ham yorgʻoqqa tikib mahkamlash tavsiya etiladi, chunki keyinchalik qarama-qarshi tomonda ham buralish yuz berishi mumkin.

Gidatida buralishi

Moyakning yuqori qutbida kichik rudiment toʻqima, moyak gidatidasi (appendix testis) bor. Uning buralishi 7–12 yoshli bolalarda oʻtkir moyak ogʻrigʻining eng koʻp uchraydigan sababidir. Ogʻriq odatda sekinroq boshlanadi, baʼzan moyakning yuqori qismida teri orqali koʻkimtir nuqta koʻrinadi. Bu holat operatsiyasiz, tinch rejim va ogʻriq qoldiruvchi dori bilan bir necha kunda oʻtib ketadi. Lekin uni moyak buralishidan ajratish uchun koʻrik shart.