--- title: "Varikotsele: shifokorlar uchun | Bolalar urologiyasi" description: "Bolalar urologiyasi darsi: oʻsmirlarda varikotsele darajalari, moyak hajmini UTTda oʻlchash, operatsiyaga koʻrsatmalar, usullarni taqqoslash va kuzatuv." lang: uz url: https://bolalarurologiyasi.com/shifokorlar-uchun/varikotsele/ --- # Oʻsmirlarda varikotsele Varikotselesi bor oʻsmirni toʻgʻri koʻrikdan oʻtkazish, moyak hajmini kuzatib borish va kimga operatsiya kerakligini bilish. Muallif: [Dr. Parviz Hojiyev](/shifokor/), bolalar urologi (FEAPU). Bolalar urologlari, urologlar, bolalar jarrohlari, pediatrlar va rezidentlar uchun 10 qadam ~13 daq Mundarija 1. Maqsadlar 1. [Ushbu mavzuni oʻrganib chiqqach](#addim-1) 2. Asoslar 1. [Varikotsele raqamlarda](#addim-2) 2. [Patofiziologiya](#addim-3) 3. Diagnostika 1. [Klinik koʻrik va darajalar](#addim-4) 2. [Moyak hajmini oʻlchash](#addim-5) 3. [Spermogramma](#addim-6) 4. Davolash 1. [Operatsiyaga koʻrsatmalar](#addim-7) 2. [Usullarni taqqoslash](#addim-8) 3. [Operatsiyadan keyin](#addim-9) 5. [Test](#addim-10) Qadam **1** / 10 Maqsadlar ## Ushbu mavzuni oʻrganib chiqqach - Varikotsele patofiziologiyasini va u nima uchun asosan chap tomonda boʻlishini tushuntirish. - Klinik darajani aniqlash va koʻrikni toʻgʻri oʻtkazish. - Moyak hajmini UTTda oʻlchash va hajmlar farqini hisoblash. - Operatsiyaga koʻrsatmalarni bilish va keraksiz operatsiyadan qochish. - Atipik varikotseleda (oʻng tomonlama, toʻsatdan paydo boʻlgan) qoʻshimcha tekshiruv zarurligini aniqlash. Amaliy maslahat Asosiy xulosa: varikotselesi bor oʻsmirlarning aksariyatiga operatsiya kerak emas. Qarorning asosiy mezoni daraja emas, moyakning oʻsishi. Asoslar ## Varikotsele raqamlarda - **~15%** oʻsmir oʻgʻil bolalarda - **~90%** chap tomonlama - **\>20%** ahamiyatli hajm farqi - **kam uchraydi** 10 yoshgacha Varikotsele urugʻ tizimchasining pampiniform (uzumsimon) chigali (plexus pampiniformis) venalarining kengayishidir. Odatda balogʻat boshlanishida, 10–15 yoshda aniqlanadi. Asoslar ## Patofiziologiya - Chap moyak venasi buyrak venasiga toʻgʻri burchak ostida quyiladi, oʻng moyak venasi esa bevosita pastki kovak venaga oʻtkir burchak ostida ochiladi. - Chap buyrak venasi aorta va yuqori tutqich arteriyasi (a. mesenterica superior) orasida qisilishi mumkin (nutcracker fenomeni). - Klapan yetishmovchiligi venoz reflyuks, qon dimlanishi va moyak haroratining ortishiga olib keladi. - Natijada ayrim oʻsmirlarda moyakning oʻsishi orqada qoladi va spermogramma koʻrsatkichlari yomonlashishi mumkin. Amaliy maslahat Varikotselesi bor erkaklarning aksariyati fertil. Xavf moyak oʻsishi orqada qolganda yoki spermogramma koʻrsatkichlari buzilganda ortadi. Diagnostika ## Klinik koʻrik va darajalar Koʻrik iliq xonada, tik turgan va yotgan holatda, Valsalva testi bilan oʻtkaziladi. Daraja Topilma I Faqat Valsalva testida paypaslanadi II Tinch holatda paypaslanadi, koʻrinmaydi III Teri orqali koʻrinib turadi Subklinik Faqat UTTda aniqlanadi; davolashni talab qilmaydi Diqqat Izolyatsiyalangan oʻng tomonlama varikotsele, prepubertat yoshdagi boladagi varikotsele, yotganda boʻshamaydigan yoki toʻsatdan paydo boʻlgan varikotsele retroperitoneal hosilani (masalan, buyrak oʻsmasini) istisno qilish uchun qorin boʻshligʻi UTTsini talab qiladi. Diagnostika ## Moyak hajmini oʻlchash Qaror asosi: ikkala moyakning UTTda oʻlchangan hajmi. Orxidometr (Prader) hajmni taxminiy koʻrsatadi, UTT aniqroq. - Hajm = uzunlik × kenglik × qalinlik × 0,71 (Lambert formulasi). - Hajm farqi = (katta moyak − kichik moyak) / katta moyak × 100%. - 20%dan (yoki 2 mldan) ortiq farq ahamiyatli hisoblanadi. - Ahamiyatli farqning turgʻunligi bir martalik oʻlchov bilan emas, taxminan 6 oydan keyin takroriy oʻlchov bilan tasdiqlanishi kerak (keyingi kuzatuv intervali klinik holatga qarab tanlanadi): balogʻat davrida moyaklar oʻsishi asinxron boʻlishi mumkin. Doppler UTT venoz reflyuksni koʻrsatadi. Retrograd qon oqimining yuqori tezligi moyak asimmetriyasi xavfi yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq, ammo oʻzi alohida operatsiyaga koʻrsatma emas. Diagnostika ## Spermogramma - Balogʻati yakunlangan (Tanner V) oʻsmirda qaror qabul qilishda foydali boʻlishi mumkin. - Kamida ikki marta tahlil kerak, chunki koʻrsatkichlar oʻzgaruvchan. - Oʻsmir va oila bilan nozik tarzda muhokama qilinadi, majburiy emas. Davolash ## Operatsiyaga koʻrsatmalar - Varikotsele tomonida kichik moyak: takroriy oʻlchovlarda saqlanib qolayotgan 20%dan (yoki 2 mldan) ortiq hajm farqi. - Moyakka taʼsir qiluvchi qoʻshimcha kasallik (masalan, operatsiya qilingan kriptorxizm). - Ikki tomonlama paypaslanadigan varikotsele. - Jinsiy balogʻati yakunlangan oʻsmirda buzilgan spermogramma koʻrsatkichlari. - Simptomli varikotsele: ogʻriq, ogʻirlik hissi. Bu holatlar boʻlmasa, oʻsmir har 6–12 oyda koʻrik va UTT bilan kuzatiladi. Operatsiyadan keyin oʻsmirlarning aksariyatida kichik moyak oʻlchami boʻyicha ikkinchisiga yetib oladi. Davolash ## Usullarni taqqoslash Usul Afzalligi Kamchiligi Mikrojarrohlik subingvinal Arteriya va limfa tomirlari optik kattalashtirish ostida saqlanadi Mikroskop va tajriba talab qiladi, uzoqroq davom etadi Laparoskopik, limfa tomirlarini saqlovchi Tez, ikki tomonlama varikotseleda qulay Aniq texnika talab qiladi (koʻpincha limfotrop boʻyoq bilan); limfa tomirlari saqlanmasa, gidrotsele xavfi yuqori Limfa tomirlarini saqlamasdan Palomo boʻyicha bogʻlash (laparoskopik yoki ochiq) Retsidiv kam Gidrotsele xavfi yuqori Embolizatsiya Kesmasiz Rentgen nurlanishi, tomir ichi aralashuvi, retsidiv koʻproq boʻlishi mumkin Amaliy maslahat Limfa tomirlarini saqlovchi texnikalar (mikrojarrohlik yondashuvi yoki limfotrop boʻyoq bilan laparoskopiya) operatsiyadan keyingi gidrotsele xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Usul bolaning holati va jarrohning tajribasiga qarab tanlanadi. Davolash ## Operatsiyadan keyin - 2–3 kundan keyin maktabga qaytish, 2–3 hafta ogʻir sportdan tanaffus. - 6–12 oydan keyin UTTda moyak hajmlarini taqqoslash. - Yorgʻoqda yangi shish paydo boʻlsa, gidrotsele haqida oʻylash va koʻrikdan oʻtkazish kerak. - Oʻsmirga moyaklarini oʻzi tekshirish oʻrgatiladi. Amaliy maslahat Pediatrning roli: oʻsmirning muntazam koʻriklarida yorgʻoqni koʻzdan kechirish, atipik varikotseleda qorin boʻshligʻi UTTsini buyurish, moyak asimmetriyasi bor oʻsmirni bolalar urologiga yoʻllash va oilani keraksiz qoʻrquvdan asrash. Test ## Test: Varikotsele Oʻzingizni sinab koʻring: bitta javobni tanlang. 1. 14 yoshli oʻgʻil bolada chap tomonlama II darajali varikotsele bor, UTTda moyaklar hajm farqi 8%, shikoyati yoʻq. Nima qilish kerak? Ahamiyatli hajm farqi, simptomlar va boshqa koʻrsatmalar yoʻq. Oʻsmir koʻrik va UTT bilan kuzatiladi. 2. Qaysi varikotsele qorin boʻshligʻi UTTsini talab qiladi? Izolyatsiyalangan oʻng tomonlama yoki yotganda boʻshamaydigan varikotsele retroperitoneal hosilani istisno qilish uchun qorin boʻshligʻi UTTsini talab qiladi. 3. Chap moyak 12 ml, oʻng moyak 9 ml. Hajm farqi qancha? (12 − 9) / 12 × 100% = 25%. Farq 20%dan ortiq, ammo takroriy oʻlchov bilan tasdiqlanishi kerak. 4. Varikotselektomiyadan keyin gidrotsele xavfini qaysi yondashuv kamaytiradi? Gidrotsele asosan limfa tomirlarining bogʻlanishi bilan bogʻliq. Limfa tomirlarini saqlovchi usullar gidrotsele xavfini kamaytiradi. Usul bolaning holati va jarrohning tajribasiga qarab tanlanadi. 5. Varikotsele haqida qaysi fikr toʻgʻri? Varikotselesi bor erkaklarning aksariyati fertil. Qarorda asosiy mezon: takroriy oʻlchovlarda moyak oʻsishining orqada qolishi. Mavzu yakunlandi [Barcha mavzular](/shifokorlar-uchun/)[Bolalar urologiga yoʻllash mezonlari](/shifokorlar-uchun/yollanma-mezonlari/) ## Mavzu boʻyicha kalkulyatorlar - [Moyak hajmi va asimmetriya](/shifokorlar-uchun/kalkulyatorlar/moyak-hajmi/) ## Bogʻliq mavzular - [Oʻtkir yorgʻoq (oʻtkir skrotum): moyak buralishi va unga oʻxshash holatlar](/shifokorlar-uchun/otkir-skrotum/) ## Mavzu boʻyicha ota-onalar uchun maqolalar - [Varikotsele](/kasalliklar/varikotsele/) - [Varikotselektomiya](/operatsiyalar/varikotselektomiya/) - [Gidrotsele](/kasalliklar/gidrotsele/) - [Epididim kistasi](/kasalliklar/epididim-kistasi/) ## Manbalar 1. [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Varicocele in children and adolescents.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/varicocele-in-children-and-adolescents) 2. [Silay MS, Hoen L, Quadackaers J, et al. Treatment of varicocele in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis from the European Association of Urology/European Society for Paediatric Urology Guidelines Panel. Eur Urol. 2019;75(3):448–461.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30316583/) Material tibbiyot mutaxassislari uchun moʻljallangan va amaldagi klinik tavsiyalarga asoslangan. Muayyan bemor boʻyicha qarorni davolovchi shifokor qabul qiladi. Yangilangan: 2026-yil 4-noyabr --- Maʼlumot ota-onalar va hamkasblar uchun, u shifokor koʻrigining oʻrnini bosmaydi. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qoʻngʻiroq qiling.