--- title: "Bolalarda xatna: yoshi, narkoz va bitish davri" description: "Bolalarda xatna: tibbiy va anʼanaviy sabablar, qaysi yoshda qilish mumkin, kimga mumkin emas, narkoz, xatnadan keyin bitish va uyda parvarish." lang: uz url: https://bolalarurologiyasi.com/operatsiyalar/xatna/ --- [Jinsiy aʼzolar](/kasalliklar/#jinsiy-azolar) # Bolalarda xatna: tayyorgarlik, operatsiya va bitish Bolalarda xatna: tibbiy va anʼanaviy sabablar, qaysi yoshda qilish mumkin, kimga mumkin emas, narkoz, xatnadan keyin bitish va uyda parvarish. Muallif: [Dr. Parviz Hojiyev](/shifokor/), bolalar urologi (FEAPU). Qisqacha Davomiyligi 20–30 daqiqa. Narkoz Kichik yoshda umumiy narkoz va mahalliy ogʻriqsizlantirish birga qilinadi. Uyga qachon? Shu kuni, odatda 2–3 soatdan keyin. Bitish 7–14 kun. ## Xatna nima? **Xatna (sunnat)** jinsiy olat (penis) boshini oʻrab turuvchi terini, yaʼni kertmakni (sunnat terisini) jarrohlik yoʻli bilan olib tashlashdir. Xatna koʻpincha diniy va anʼanaviy sabablarga koʻra qilinadi, baʼzi bolalarda esa tibbiy koʻrsatma boʻladi. ## Tibbiy koʻrsatmalar - chandiqli, krem bilan davolashga javob bermaydigan [fimoz](/kasalliklar/fimoz/), - skleroatrofik lixen (lichen sclerosus): kertmakning oq, qattiq chandiq bilan torayishi, - qaytalanuvchi [balanopostit](/kasalliklar/balanopostit/), - siydik yoʻllari anomaliyasi boʻlgan bolalarda qaytalanuvchi infeksiyalar, - qaytalanuvchi [parafimoz](/kasalliklar/parafimoz/). ## Kimga xatna qilinmasligi kerak (yoki avval koʻrikdan oʻtishi kerak)? - **[Gipospadiya](/kasalliklar/gipospadiya/)**, bola “tugʻilganidan xatna qilingan” yoki “yarim xatna qilingan”dek koʻrinsa, - **[yashirin jinsiy olat](/kasalliklar/yashirin-jinsiy-olat/)** va pardali jinsiy olat, - **[jinsiy olat qiyshiqligi](/kasalliklar/jinsiy-olat-qiyshiqligi/)** yoki buralishi, - kertmakning shar kabi katta boʻlishi (megaprepusiy), - qon ketishga moyilligi bor bolalar (avval tekshiruv kerak), - umumiy ahvoli narkozga toʻgʻri kelmaydigan bolalar. Bu holatlarda kertmak tuzatish operatsiyasi uchun kerak boʻlishi mumkin. Shuning uchun xatnadan oldin bolani bolalar urologi koʻrigidan oʻtkazish muhim. ## Operatsiya qanday oʻtadi? 1. **Narkoz.** Bolalarda odatda qisqa umumiy narkoz bilan birga mahalliy ogʻriqsizlantirish (jinsiy olatning dorsal nervi blokadasi yoki kaudal blokada) qilinadi. Operatsiya paytida bola uxlaydi; mahalliy ogʻriqsizlantirish dastlabki soatlarda ogʻriqni kamaytirishga yordam beradi, kerak boʻlsa qoʻshimcha ogʻriq qoldiruvchi dori beriladi. Batafsil: [bolalarda narkoz](/operatsiyalar/bolalarda-narkoz/). 2. **Jarrohlik texnikasi.** Kertmakning tashqi va ichki varaqlari oʻlchab kesiladi, qon ketish vaziyatga mos usulda toʻxtatiladi (elektrokoagulyatsiya kerak boʻlsa, faqat bipolyar), kesik chizigʻi ingichka, eriydigan iplar bilan ehtiyotkorlik bilan tikiladi. Diqqat: jinsiy olatda monopolyar koagulyatorni ishlatish mumkin emas, chunki tok jinsiy olat boʻylab tarqalib, uning boshini va qon tomirlarini shikastlashi mumkin. “Lazer” deb ataladigan apparat aslida elektroxirurgik (kuydiruvchi) apparat boʻlishi mumkin; nomning oʻzi xavfsizlik haqida hech narsa demaydi, shuning uchun qaysi apparat va usul qoʻllanishini soʻrang. 3. **Bogʻlam.** Yengil bogʻlam qoʻyiladi yoki yara bogʻlamsiz, faqat malham surtib qoldiriladi. Bola uygʻonganidan 2–3 soat keyin, siygandan soʻng uyga ketadi. ## Xatnadan keyin bitish va uyda parvarish Bitish odatda quyidagicha kechadi: - **1–3-kun:** jinsiy olat boshida shish va qizarish, siyganda yengil ogʻriq. - **3–7-kun:** jinsiy olat boshida sargʻish, nam qatlam. Bu odatda bitayotgan yaraning meʼyoriy qatlami, uni artib tashlash kerak emas. Qizarish tarqalsa, shish kuchaysa, yomon hidli ajralma yoki isitma paydo boʻlsa, bu infeksiya belgisi boʻlishi mumkin: shifokorga murojaat qiling. - **7–14-kun:** shish qaytadi, bola odatdagi hayotiga qaytadi. - **1–3 hafta:** choklar oʻz-oʻzidan tushib ketadi, yakuniy koʻrinish 4–6 haftada shakllanadi. Parvarish: - Dastlabki 1–3 kun, zarur boʻlganda, ogʻriq uchun yosh va vaznga mos dozada paratsetamol yoki ibuprofen (ikkala dori ham shifokor tavsiyasi bilan beriladi; 6 oylikdan kichik chaqaloqlarda koʻproq paratsetamol afzal koʻriladi). Buyrak kasalligi, yagona buyrak, qusish yoki ich ketishi boʻlsa, ibuprofen berishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing ([batafsil](/operatsiyalar/operatsiyadan-keyingi-parvarish/)). - 24–48 soatdan keyin kuniga 1–2 marta iliq suvda qisqa vanna, sovunsiz. - Har safar taglik almashtirilganda yoki siygandan keyin jinsiy olat boshiga malham surtish. - Keng, yumshoq ichki kiyim, 1–2 hafta velosiped, ot minish va faol sportdan saqlanish. - Dastlabki kunlarda jinsiy olat boshidagi sargʻish qatlam va shish meʼyoriy holat hisoblanadi. - Choklar 1–3 hafta ichida oʻz-oʻzidan tushib ketadi. Batafsil: [operatsiyadan keyingi parvarish](/operatsiyalar/operatsiyadan-keyingi-parvarish/). ## Mumkin boʻlgan muammolar Steril sharoitda, tajribali jarroh tomonidan qilingan xatnada asoratlar kam uchraydi. Koʻproq qon ketish va infeksiya, kechki davrda esa [meatostenoz](/kasalliklar/meatostenoz/) kuzatiladi. Batafsil: [xatna asoratlari](/kasalliklar/xatna-asoratlari/). ## Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak? Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring. - Bogʻlamni hoʻl qiladigan va 10 daqiqa bosib turilganda ham toʻxtamaydigan qon ketish - Operatsiyadan keyin 8–12 soat davomida siya olmaslik - Bola siygisi keladi, lekin siya olmaydi, qorinning pastki qismida ogʻriq yoki shish bor: soat chegarasini kutmasdan shoshilinch murojaat qiling - 38,5 °C dan yuqori isitma (3 oylikdan kichik chaqaloqda 38 °C va undan yuqori boʻlsa, 38,5 °C ni kutmasdan darhol tibbiy yordamga murojaat qiling), qizarishning tarqalishi, yomon hidli yiring [Tez tibbiy yordam: 103](tel:103) Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma Xatnadan oldin gipospadiya, yashirin va pardali jinsiy olat, megaprepusiy, jinsiy olat qiyshiqligi va torsiyasi istisno qilinishi kerak; bu holatlarda kertmak rekonstruksiya uchun saqlab qolinadi. Oilada qon ketishga moyillik bor-yoʻqligi soʻralishi lozim. Qon ketish vaziyatga mos usulda (bosish, gemostatik chok, kerak boʻlsa bipolyar koagulyatsiya) toʻxtatiladi; monopolyar koagulyatorni jinsiy olatda qoʻllash qarshi koʻrsatma hisoblanadi. “Lazer” deb ataladigan apparat aslida elektroxirurgik (koagulyatsion) apparat boʻlishi mumkin; nomning oʻzi xavfsizlik haqida hech narsa demaydi, shuning uchun qaysi apparat va usul qoʻllanishini aniqlash kerak. Tibbiy koʻrsatmalar: patologik (chandiqli) fimoz, skleroatrofik lixen (lichen sclerosus), qaytalanuvchi balanopostit, siydik yoʻllari anomaliyasi boʻlgan bolalarda qaytalanuvchi infeksiya. ## Qabulda nima qilinadi? 1. Operatsiyadan oldin jinsiy olat, kertmak (sunnat terisi) va siydik chiqarish teshigi koʻrikdan oʻtkaziladi, xatnaga toʻsqinlik qiladigan holat bor-yoʻqligi tekshiriladi. 2. Anesteziolog bolani koʻradi va narkozdan oldin och qolish qoidalarini tushuntiradi. 3. Operatsiya steril operatsiya xonasida bajariladi, kesik chizigʻi eriydigan choklar bilan tikiladi. 4. Uyga ketishdan oldin parvarish, ogʻriq qoldiruvchi dori va choʻmiltirish qoidalari tushuntiriladi, nazorat koʻrigi sanasi belgilanadi. [WhatsApp orqali qabulga yoziling](https://wa.me/994504443035?text=Assalomu%20alaykum%2C%20%E2%80%9CXatna%E2%80%9D%20bo%CA%BByicha%20qabulga%20yozilmoqchi%20edim.)Bolalar urologiyasi markazi, Badam Medical Center, Boku ## Koʻp beriladigan savollar Xatna uchun eng qulay yosh qaysi? Tibbiy jihatdan aniq bir yosh yoʻq. Xatnani chaqaloqlik davridan oʻsmirlik yoshigacha qilish mumkin. Koʻp mutaxassislar bola operatsiyani eslab qolmaydigan erta yoshni yoki u nima boʻlayotganini tushunib, hamkorlik qila oladigan maktab yoshini afzal koʻradi. Tanlov oila bilan birgalikda qilinadi. Lazer bilan xatna yaxshiroqmi? Yaxshiroq ekani isbotlanmagan. “Lazer” deb ataladigan apparat aslida elektroxirurgik (kuydiruvchi) apparat boʻlishi mumkin; nomning oʻzi xavfsizlik haqida hech narsa demaydi, shuning uchun qaysi apparat va usul qoʻllanishini soʻrang. Haqiqiy lazer (masalan, CO₂ lazer) elektrokoagulyatordan farq qiluvchi texnologiya; bolalarda u bilan tadqiqotlar oʻtkazilgan, lekin boshqa usullardan ustunligi koʻrsatilmagan. Jinsiy olatda monopolyar koagulyatorni ishlatish mumkin emas: tok jinsiy olat boʻylab tarqaladi va uning boshini, qon tomirlarini shikastlashi mumkin. Qon ketish vaziyatga mos usulda toʻxtatiladi; elektrokoagulyatsiya kerak boʻlsa, faqat bipolyar koagulyator ishlatiladi. Natijani jarrohning tajribasi va steril sharoit belgilaydi. Halqa (klips) usuli qanday? Halqa usulida kertmak plastik halqa ustida qisiladi va bir necha kundan keyin halqa tushib ketadi. Baʼzi chaqaloqlarda qoʻllaniladi, lekin halqaning siljishi yoki kech tushishi kabi muammolar boʻlishi mumkin. ## Mavzuga oid - [Xatnadan keyingi muammolarni tuzatish Takroriy xatna, tuzatuvchi xatna, chala qilingan xatnani tuzatish Davolash](/operatsiyalar/xatna-xatolarini-tuzatish/) - [Fimoz Kertmakning torligi Kasallik](/kasalliklar/fimoz/) - [Xatna asoratlari Xatnadan keyingi asoratlar va ularni tuzatish Kasallik](/kasalliklar/xatna-asoratlari/) - [Meatostenoz Meatal stenoz, xatnadan keyin siydik chiqarish teshigining torayishi Kasallik](/kasalliklar/meatostenoz/) - [Yashirin jinsiy olat Koʻmilgan jinsiy olat, kichik koʻrinadigan olat Kasallik](/kasalliklar/yashirin-jinsiy-olat/) - [Gipospadiya Siydik chiqarish teshigining jinsiy olat ostki tomonida ochilishi Kasallik](/kasalliklar/gipospadiya/) - [Bolalarda narkoz Anesteziya, och qolish qoidalari, operatsiyaga tayyorgarlik Davolash](/operatsiyalar/bolalarda-narkoz/) - [Operatsiyadan keyingi parvarish Jarohat parvarishi, choʻmilish, ogʻriq qoldiruvchi, harakat Davolash](/operatsiyalar/operatsiyadan-keyingi-parvarish/) - [Skleroatrofik lixen (BXO) Balanitis xerotica obliterans, chandiqli (patologik) fimoz Kasallik](/kasalliklar/skleroatrofik-lixen/) Manbalar - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Phimosis and circumcision.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/phimosis-and-other-abnormalities-of-the-penile-skin) - [American Academy of Pediatrics Task Force on Circumcision. Circumcision policy statement. Pediatrics, 2012.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22926180/) Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi. Yangilangan: 2026-yil 3-noyabr --- Maʼlumot ota-onalar va hamkasblar uchun, u shifokor koʻrigining oʻrnini bosmaydi. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qoʻngʻiroq qiling.