--- title: "Bolalarda vezikoureteral reflyuks (VUR): darajalar, davolash" description: "Bolalarda siydikning pufakdan buyrakka qaytishi: darajalari, infeksiya va chandiq xavfi, antibiotik profilaktikasi, endoskopik va ochiq davolash." lang: uz url: https://bolalarurologiyasi.com/kasalliklar/vezikoureteral-reflyuks/ --- [Buyrak va siydik naylari](/kasalliklar/#buyrak) # Vezikoureteral reflyuks (VUR): siydikning buyrakka qaytishi Bolalarda siydikning pufakdan buyrakka qaytishi: darajalari, infeksiya va chandiq xavfi, antibiotik profilaktikasi, endoskopik va ochiq davolash. Muallif: [Dr. Parviz Hojiyev](/shifokor/), bolalar urologi (FEAPU). Qisqacha Shoshilinchmi? Reflyuksning oʻzi shoshilinch emas. Isitmali infeksiya esa oʻsha kuniyoq davolanishi kerak. Oʻz-oʻzidan oʻtadimi? I–II daraja 4–5 yil ichida taxminan 10 boladan 8 tasida oʻtib ketadi; III–V darajada bu 10 boladan 3–5 tasida kuzatiladi. Operatsiya kerakmi? Qaytalanuvchi infeksiya, buyrakda yangi chandiq yoki ogʻir darajada. Asosiy maqsad Isitmali infeksiya va buyrak chandigʻining oldini olish. ## Reflyuks nima? Normada siydik buyrakdan siydik nayi (ureter) orqali siydik pufagiga faqat bir yoʻnalishda oqadi. Siydik nayi siydik pufagi devoriga qiya kiradi, oxirgi qismi esa shilliq qavat ostida tunnel (submukoz tunnel) hosil qiladi. Siydik pufagi toʻlgani sari bu qism siqiladi va klapan vazifasini bajaradi. Submukoz tunnel kalta yoki devor boʻsh boʻlsa, siydik orqaga, buyrak tomon qaytadi. Bu **pufak-siydik nayi reflyuksi** (vezikoureteral reflyuks, VUR) deb ataladi. Reflyuksning oʻzi ogʻriq bermaydi. Muammo shundaki, siydik pufagiga tushgan mikroblar siydik bilan birga buyrakkacha yetib borishi va **isitmali buyrak infeksiyasi** ([pielonefrit](/kasalliklar/pielonefrit/)) chaqirishi mumkin. Qaytalanuvchi infeksiyalar buyrakda **chandiq** qoldirishi mumkin. Reflyuks siydik yoʻllari infeksiyasini oʻtkazgan bolalarning yoshiga qarab 30–50%ida topiladi. ## Darajalari Reflyuks MSUGdagi koʻrinishiga qarab besh darajaga boʻlinadi: Daraja Nima koʻrinadi I Siydik faqat siydik nayiga qaytadi, buyrakkacha yetmaydi II Buyrak jomiga yetadi, kengayish yoʻq III Jom va siydik nayi yengil yoki oʻrtacha kengaygan IV Oʻrtacha kengayish, kosachalar shakli oʻzgara boshlaydi V Kuchli kengayish, siydik nayi egri-bugri, kosachalar shakli yoʻqolgan Daraja qancha yuqori boʻlsa, oʻz-oʻzidan oʻtish ehtimoli shuncha kam, buyrak chandigʻi xavfi esa shuncha yuqori. ## Sabablari - **Birlamchi reflyuks.** Siydik nayining siydik pufagi devoridagi submukoz qismi tugʻma kalta boʻlishi. Eng koʻp uchraydigan turi. Oilaviy moyillik bor. - **Ikkilamchi reflyuks.** Siydik pufagida bosim yuqori boʻlishi natijasida: [orqa uretra klapani](/kasalliklar/orqa-uretra-klapani/), [neyrogen siydik pufagi](/kasalliklar/neyrogen-siydik-pufagi/), ogʻir [siydik pufagi va ichak disfunksiyasi](/kasalliklar/siydik-pufagi-va-ichak-disfunksiyasi/). ## Qanday aniqlanadi? - Homiladorlikda yoki tugʻilgandan keyin UTTda [gidronefroz](/kasalliklar/gidronefroz/) koʻrinadi, - bola isitmali siydik yoʻllari infeksiyasini oʻtkazadi, - oilada reflyuks borligi sababli tekshiriladi. Tashxisni tasdiqlaydigan asosiy tekshiruv **[MSUG](/tekshiruvlar/miksion-sistouretrografiya/)**, yaʼni miksion sistouretrografiya. Buyrakda chandiq bor-yoʻqligini koʻrish uchun **[DMSA](/tekshiruvlar/dmsa-sintigrafiya/)** oʻtkaziladi. ## Davolash Davolashning maqsadi reflyuksni har qanday yoʻl bilan yoʻqotish emas, balki **isitmali infeksiyalar va buyrakda yangi chandiqlarning oldini olishdir**. Shuning uchun har bir bolaga reja alohida tuziladi. ### Hojat odatlari va ich qotishi Kunduzi siydikni ushlab turish, hojatga borishni kechiktirish va ich qotishi reflyuksni ogʻirlashtiradi va infeksiyaga yoʻl ochadi. Ularni davolashning oʻzi baʼzan infeksiyalarni toʻxtatadi. Batafsil: [siydik pufagi va ichak disfunksiyasi](/kasalliklar/siydik-pufagi-va-ichak-disfunksiyasi/). ### Antibiotik profilaktikasi Kuniga bir marta, kechqurun kam dozada antibiotik beriladi. Ayniqsa chaqaloqlarda va yuqori darajali reflyuksda isitmali infeksiyalar sonini kamaytiradi. Katta tadqiqotda (RIVUR) profilaktika takroriy infeksiyalar xavfini sezilarli kamaytirgan, ammo buyrakda chandiq paydo boʻlishini kamaytirmagan. ### Kuzatuv Yengil reflyuksi bor, infeksiya oʻtkazmagan bolalarda profilaktikasiz kuzatish ham mumkin. Bu holda ota-onalar isitma chiqsa darhol siydik tahlili topshirish kerakligini bilishlari lozim. ### Jarrohlik davolash Jarrohlik davolash quyidagi hollarda muhokama qilinadi: profilaktikaga qaramay isitmali infeksiyalar qaytalanadi, buyrakda yangi chandiq paydo boʻladi, yuqori darajali reflyuks bola oʻsgani sari oʻtmaydi. - **[Endoskopik inyeksiya](/operatsiyalar/endoskopik-inyeksiya/).** Sistoskop orqali siydik nayi teshigining ostiga maxsus gel yuboriladi. Kesik yoʻq, bola koʻpincha oʻsha kuni uyiga ketadi. Bitta inyeksiyadan keyin samaradorlik reflyuks darajasiga qarab taxminan 50–80%. - **[Siydik nayini qayta tikish (reimplantatsiya)](/operatsiyalar/ureteroneotsistostomiya/).** Ochiq, laparoskopik yoki robotik usulda shilliq qavat ostida siydik nayi uchun uzun submukoz tunnel hosil qilinadi. Ochiq operatsiyada samaradorlik taxminan 92–98%; laparoskopik va robotik usullar natijalari bemorlarni tanlash, texnika va markaz tajribasiga qarab farq qiladi. ## Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak? Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring. - 38 °C va undan yuqori isitma, ayniqsa boshqa sababi boʻlmasa - Qusish, antibiotikni icha olmaslik - Chaqaloqda holsizlik, ovqatdan bosh tortish - Biqin yoki bel ogʻrigʻi bilan isitma [Tez tibbiy yordam: 103](tel:103) Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma Reflyuksi bor bolada har bir isitma epizodida siydik tahlili va bakteriologik ekish shart; siydik qopchasi bilan olingan namuna ekish uchun ishonchli emas. Siydik pufagi va ichak disfunksiyasi (ich qotishi, ushlab turish manevrlari, kunduzgi siydik tuta olmaslik) reflyuksning oʻtishini sekinlashtiradi va infeksiya xavfini oshiradi; uni davolash dastlabki rejaning asosiy qismidir. Koʻrsatma boʻlsa, antibiotik profilaktikasi parallel oʻtkaziladi. Antireflyuks aralashuv muddati infeksiyalar, buyrak holati va davolashga javob asosida individual tanlanadi. ## Qabulda nima qilinadi? 1. Oʻtkazilgan infeksiyalar, ular isitma bilan kechganmi va siydik ekish natijalari oʻrganiladi. 2. Hojat odatlari va ich qotishi haqida soʻraladi, kerak boʻlsa siyish kundaligi beriladi. 3. MSUG bilan reflyuks darajasi, DMSA bilan buyrakda chandiq bor-yoʻqligi baholanadi. 4. Kuzatuv, antibiotik profilaktikasi, endoskopik inyeksiya yoki operatsiya variantlari oila bilan birga muhokama qilinadi. [WhatsApp orqali qabulga yoziling](https://wa.me/994504443035?text=Assalomu%20alaykum%2C%20%E2%80%9CVezikoureteral%20reflyuks%E2%80%9D%20bo%CA%BByicha%20qabulga%20yozilmoqchi%20edim.)Bolalar urologiyasi markazi, Badam Medical Center, Boku ## Koʻp beriladigan savollar Reflyuksi bor bola doimo antibiotik ichishi kerakmi? Har bir bola emas. Profilaktika asosan kichik yoshda, yuqori darajali reflyuksda va infeksiyalari qaytalanadigan bolalarga tavsiya etiladi. Davomiyligi bolaning yoshi, hojat odatlari va reflyuksning kechishiga qarab belgilanadi. Endoskopik inyeksiyami yoki ochiq operatsiyami? Endoskopik inyeksiya kesiksiz, 20–30 daqiqalik muolaja, lekin samaradorligi reflyuks darajasiga bogʻliq va baʼzan takrorlash kerak boʻladi. Ochiq operatsiya samaradorligi taxminan 92–98%, robotik usul natijalari esa markaz tajribasiga qarab oʻzgaruvchanroq; ikkala usul ham kattaroq aralashuvdir. Tanlov bolaning holatiga qarab qilinadi. Aka-ukasi yoki opa-singlisida reflyuks boʻlsa, bolani ham tekshirtirish kerakmi? Reflyuks ayrim oilalarda koʻproq uchraydi. Aka-uka va opa-singillarga odatda buyrak UTTsi qilinadi, isitmali infeksiya boʻlsa esa batafsilroq tekshiriladi. ## Mavzuga oid - [Siydik yoʻllari infeksiyasi Siydik pufagi yoki buyrak infeksiyasi (sistit, pielonefrit), SYI Kasallik](/kasalliklar/siydik-yollari-infeksiyasi/) - [Pielonefrit Isitmali siydik yoʻllari infeksiyasi, buyrak yalligʻlanishi Kasallik](/kasalliklar/pielonefrit/) - [Ich qotishi va siydik pufagi Siydik pufagi va ichak disfunksiyasi (BBD) Kasallik](/kasalliklar/siydik-pufagi-va-ichak-disfunksiyasi/) - [Endoskopik inyeksiya Reflyuksni kesiksiz davolash, STING, HIT Davolash](/operatsiyalar/endoskopik-inyeksiya/) - [Ureteroneotsistostomiya Reimplantatsiya, siydik nayi reimplantatsiyasi, Cohen va Lich-Gregoir operatsiyasi Davolash](/operatsiyalar/ureteroneotsistostomiya/) - [MSUG Miksion sistouretrografiya, siyish paytidagi sistografiya, VCUG, reflyuksni tekshirish Tekshiruv](/tekshiruvlar/miksion-sistouretrografiya/) - [DMSA sintigrafiya Statik buyrak sintigrafiyasi Tekshiruv](/tekshiruvlar/dmsa-sintigrafiya/) - [Siydik yoʻllari infeksiyasi va vezikoureteral reflyuks Shifokorlar uchun](/shifokorlar-uchun/syi-va-vur/) - [Neyrogen siydik pufagi: spina bifida bilan tugʻilgan bola Shifokorlar uchun](/shifokorlar-uchun/neyrogen-siydik-pufagi/) Manbalar - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Vesicoureteric reflux.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/vesicoureteric-reflux) - [RIVUR Trial Investigators. Antimicrobial prophylaxis for children with vesicoureteral reflux. N Engl J Med, 2014.](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24795142/) Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi. Yangilangan: 2026-yil 3-noyabr --- Maʼlumot ota-onalar va hamkasblar uchun, u shifokor koʻrigining oʻrnini bosmaydi. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qoʻngʻiroq qiling.