--- title: "Retraktil moyak: moyak yuqoriga qochsa nima qilish kerak" description: "Sovuqda yoki tegilganda yuqoriga qochadigan, lekin yorgʻoqqa tushirsa boʻladigan moyak: nega koʻpincha meʼyor varianti va nega har yili tekshiruv kerak." lang: uz url: https://bolalarurologiyasi.com/kasalliklar/retraktil-moyak/ --- [Moyak va chov sohasi](/kasalliklar/#moyak) # Retraktil moyak: yuqoriga qochadigan “uyatchan” moyak Sovuqda yoki tegilganda yuqoriga qochadigan, lekin yorgʻoqqa tushirsa boʻladigan moyak: nega koʻpincha meʼyor varianti va nega har yili tekshiruv kerak. Muallif: [Dr. Parviz Hojiyev](/shifokor/), bolalar urologi (FEAPU). Qisqacha Bu meʼyormi? Ha, koʻpincha bu normal refleks. Operatsiya kerakmi? Odatda yoʻq. Nima qilish kerak? Balogʻatgacha yiliga bir marta shifokor koʻrigi. Xavf Retraktil moyagi bor bolalarning 33% gachasida moyak vaqt oʻtishi bilan yuqoriga koʻtarilib qolishi mumkin. ## Retraktil moyak nima? Moyakni yuqoriga tortadigan ingichka **kremaster mushagi** (moyakni koʻtaruvchi mushak) bor. Sovuqda, qoʻrqqanda yoki chov sohasiga tegilganda bu mushak qisqaradi va moyakni chov tomon koʻtaradi. Bu refleks ayniqsa 1–7 yoshli oʻgʻil bolalarda kuchli boʻladi. Bunday moyak baʼzan yorgʻoqda koʻrinmaydi, lekin shifokor uni yorgʻoqqa oson tushira oladi va u oʻsha yerda qoladi. Bu **retraktil (vaqtincha yuqoriga tortiladigan) moyak** deb ataladi. Ota-onalar uni baʼzan “uyatchan moyak” deb atashadi. ## Tushmagan moyakdan farqi Retraktil moyakmi yoki tushmagan moyakmi? Ikkala holatda ham moyak baʼzan yorgʻoqda koʻrinmaydi. Farqi moyakning yorgʻoqqa tushib, oʻsha yerda qolish-qolmasligida. Retraktil moyak[Tushmagan moyak](/kasalliklar/tushmagan-moyak/) SababiKremaster mushagining normal refleksiMoyak tugʻilgandan beri yorgʻoqda emas yoki keyinchalik yuqoriga koʻtarilib, yorgʻoqda qolmay qoʻygan Yorgʻoqqa tushirishTarangliksiz tushadiTushmaydi yoki taranglik bilan tushadi Qoʻyib yuborilgandan keyinYorgʻoqda qoladiDarhol qaytib koʻtariladi Iliq vannadaKoʻpincha yorgʻoqda koʻrinadiOdatda yorgʻoqda koʻrinmaydi DavolashOdatda kerak emasOperatsiya; tugʻma shaklida 6–12 oylikda KuzatuvBalogʻatgacha yiliga bir marta shifokor koʻrigiOperatsiyadan keyin kuzatuv **Shifokorga koʻrsating:** moyak uzoq vaqt, hatto iliq sharoitda ham yorgʻoqda koʻrinmasa yoki bir moyak ikkinchisidan kichik boʻlsa. Iliq vannadagi koʻrinish faqat taxminiy belgi, farqni shifokor koʻrigi aniqlaydi. Bu jadval koʻrikning oʻrnini bosmaydi. Manba: EAU bolalar urologiyasi boʻyicha tavsiyalari, 2026. ## Nega kuzatib borish kerak? Retraktil moyaklarning bir qismi bola oʻsgan sari yuqoriga koʻtarilib, doimiy ravishda yorgʻoqdan tashqarida qolib ketishi mumkin. Bu **keyinchalik yuqoriga koʻtarilib qolgan moyak** deb ataladi va bunday hollarda [orxiopeksiya](/operatsiyalar/orxiopeksiya/) kerak boʻladi. Shuning uchun retraktil moyagi bor bolani balogʻat davrigacha **yiliga bir marta** shifokorga koʻrsatish kerak. ## Uyda nimaga eʼtibor berish kerak? Bolani iliq vannada tekshiring: moyak yorgʻoqda koʻrinyaptimi? Shifokorga murojaat qiling, agar: - moyak uzoq vaqt, hatto iliq sharoitda ham koʻrinmasa, - bir moyak ikkinchisidan kichik koʻrinsa. [Tushmagan moyak](/kasalliklar/tushmagan-moyak/) haqida batafsil oʻqing. Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma Retraktil moyak yorgʻoqning pastki qismiga qoʻl bilan tarangliksiz tushiriladi va qoʻyib yuborilgandan keyin hech boʻlmaganda bir muddat oʻsha yerda qoladi. Bunday moyaklar keyinchalik yuqoriga koʻtarilib qolishi (ascending testis) mumkinligi sababli balogʻatgacha har yili koʻrik tavsiya etiladi. Moyak yorgʻoqqa taranglik bilan tushirilsa va darhol qaytib koʻtarilsa, u tushmagan moyak sifatida baholanishi kerak. ## Qabulda nima qilinadi? 1. Bola iliq, xotirjam sharoitda, zarur boʻlsa choʻkkalagan holatda koʻrikdan oʻtkaziladi. 2. Moyak yorgʻoqqa oson tushadimi, oʻsha yerda qoladimi va uning hajmi qanday ekani baholanadi. 3. Har yilgi koʻrik rejasi va uyda nimalarga eʼtibor berish kerakligi tushuntiriladi. [WhatsApp orqali qabulga yoziling](https://wa.me/994504443035?text=Assalomu%20alaykum%2C%20%E2%80%9CRetraktil%20moyak%E2%80%9D%20bo%CA%BByicha%20qabulga%20yozilmoqchi%20edim.)Bolalar urologiyasi markazi, Badam Medical Center, Boku ## Koʻp beriladigan savollar Uyda baʼzan moyakni koʻrmay qolamiz. Xavotirlanishimiz kerakmi? Retraktil moyak sovuqda, qoʻrqqanda yoki tegilganda yuqoriga qochadi. Bola iliq vannada xotirjam boʻlganda moyak yorgʻoqda koʻrinsa, bu odatda meʼyor. Vannada ham hech qachon koʻrinmasa, shifokorga koʻrsating. ## Mavzuga oid - [Tushmagan moyak Kriptorxizm, yorgʻoqda boʻlmagan moyak Kasallik](/kasalliklar/tushmagan-moyak/) - [Orxiopeksiya Tushmagan moyak operatsiyasi, laparoskopik orxiopeksiya Davolash](/operatsiyalar/orxiopeksiya/) - [Gidrotsele Moyak istisqosi, yorgʻoqda suyuqlik Kasallik](/kasalliklar/gidrotsele/) - [Kriptorxizm: tushmagan moyak Shifokorlar uchun](/shifokorlar-uchun/kriptorxizm/) Manbalar - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Undescended testes (retractile testes).](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/management-of-undescended-testes) Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi. Yangilangan: 2026-yil 4-noyabr --- Maʼlumot ota-onalar va hamkasblar uchun, u shifokor koʻrigining oʻrnini bosmaydi. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qoʻngʻiroq qiling.