--- title: "Epididimit va orxit: bolada moyak shishishi va qizarishi" description: "Bolalarda moyak va moyak ortigʻining yalligʻlanishi: sabablari, moyak buralishidan farqi, davolash va qachon siydik yoʻllarini tekshirish kerak." lang: uz url: https://bolalarurologiyasi.com/kasalliklar/epididimit-orxit/ --- [Moyak va chov sohasi](/kasalliklar/#moyak) # Epididimit va orxit: moyak ortigʻi va moyakning yalligʻlanishi Bolalarda moyak va moyak ortigʻining yalligʻlanishi: sabablari, moyak buralishidan farqi, davolash va qachon siydik yoʻllarini tekshirish kerak. Muallif: [Dr. Parviz Hojiyev](/shifokor/), bolalar urologi (FEAPU). Yangi boshlangan moyak ogʻrigʻida moyak buralishini istisno qilish uchun shoshilinch koʻrik kerak. Rejali qabulni kutmang: bolani eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga olib boring yoki zarur boʻlsa 103 (tez tibbiy yordam) raqamiga qoʻngʻiroq qiling. [Tez tibbiy yordam: 103](tel:103) Qisqacha Bu shoshilinchmi? Har qanday oʻtkir moyak ogʻrigʻi buralish istisno qilinmaguncha shoshilinch hisoblanadi. Asosiy sabab Bolalarda koʻpincha virusli infeksiyadan keyin, infeksiyasiz (reaktiv) yalligʻlanish sifatida paydo boʻladi; kamdan-kam hollarda bakterial infeksiya bilan bogʻliq. Davolash Tinch holat, ogʻriq qoldiruvchi, zarur boʻlsa antibiotik. Takrorlansa Siydik yoʻllari anomaliyasi qidirilishi kerak. ## Epididimit va orxit nima? **Epididimit** moyak orqasida joylashgan va urugʻ hujayralarini yigʻuvchi naychalar tizimining, yaʼni moyak ortigʻining (epididimning) yalligʻlanishi. **Orxit** esa moyakning oʻzining yalligʻlanishi. Koʻpincha ikkalasi birga uchraydi. ## Sabablari - **Bolalarda:** koʻpincha virusli infeksiyadan keyin yoki reaktiv tarzda paydo boʻladigan, bakterial infeksiyasiz yalligʻlanish. Baʼzan siydik yoʻllari anomaliyasi fonida siydikning urugʻ yoʻllariga qaytib oqishi. - **Bakterial infeksiya:** [siydik yoʻllari infeksiyasi](/kasalliklar/siydik-yollari-infeksiyasi/) bilan birga. - **Virusli orxit:** tepki (epidemik parotit) kasalligidan keyin, odatda oʻsmirlarda. - **Jinsiy hayot kechirayotgan oʻsmirlarda:** jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalar. ## Belgilari - moyakda asta-sekin boshlanadigan ogʻriq va shish, - yorgʻoqning qizarishi, issiq boʻlishi, - baʼzan isitma, siyganda achishish. Bu belgilar [moyak buralishiga](/kasalliklar/moyak-buralishi/) juda oʻxshaydi. **Buralish istisno qilinmaguncha** har qanday oʻtkir moyak ogʻrigʻi shoshilinch koʻrikni talab qiladi. ## Tashxis - shifokor koʻrigi, - Doppler UTT: yalligʻlanishda moyakka qon oqimi odatda kuchayadi, buralishda esa kamayadi. Biroq Dopplerda qon oqimining saqlanib turishi moyak buralishini istisno qilmaydi. Klinik shubha yuqori boʻlsa, UTT shoshilinch aralashuvni kechiktirmasligi kerak, - siydik tahlili va ekmasi. ## Davolash - tinch holat, yorgʻoqni biroz koʻtarib qoʻyish, - ogʻriq qoldiruvchi va yalligʻlanishga qarshi dorilar, - **antibiotik** faqat siydikda infeksiya belgilari boʻlsa yoki bakterial sababga shubha qilinsa. Shikoyatlar odatda bir necha kun ichida kamayadi, shishning toʻliq qaytishi 2–4 hafta davom etishi mumkin. ## Takroriy epididimit Yalligʻlanish takrorlansa, siydik yoʻllarida anatomik yoki funksional muammo (ektopik siydik nayi, siydik chiqarish kanali anomaliyalari, siydik pufagi disfunksiyasi) qidirilishi kerak. Buning uchun UTT, zarur boʻlsa MSUG (miksion sistouretrografiya) yoki sistoskopiya qilinadi. ## Qachon zudlik bilan murojaat qilish kerak? Quyidagilardan biri boʻlsa, navbatdagi qabulni kutmang: shifokorga qoʻngʻiroq qiling yoki eng yaqin shoshilinch tibbiy yordam boʻlimiga boring. - Moyakda toʻsatdan kuchli ogʻriq (buralish istisno qilinishi kerak) - Yuqori isitma, titroq - Yorgʻoqda qizarish va shishning tez kuchayishi [Tez tibbiy yordam: 103](tel:103) Pediatr va oilaviy shifokor uchun eslatma Prepubertat yoshdagi oʻgʻil bolalarda epididimit koʻpincha nobakterial yoki postinfeksion (reaktiv) xarakterga ega va aksariyat hollarda antibiotik talab qilinmaydi; bakterial infeksiyaga shubha boʻlsa yoki u tasdiqlansa, davolash klinik baholash va siydik natijalariga qarab olib boriladi. Piuriya yoki musbat siydik ekmasi boʻlsa, antibiotik boshlanishi va siydik yoʻllarining anatomik anomaliyasini (ektopik siydik nayi, uretra muammolari) aniqlash uchun UTT qilinishi kerak. Takroriy epididimit qoʻshimcha tekshiruvni talab qiladi. Jinsiy hayot kechirayotgan oʻsmirda jinsiy yoʻl bilan yuqadigan infeksiyalarni hisobga olish lozim. ## Qabulda nima qilinadi? 1. Yorgʻoq koʻrikdan oʻtkaziladi, holat moyak buralishi va moyak gidatidasi (appendix testis) buralishidan farqlanadi. 2. Doppler UTT va siydik tahlili qilinadi. 3. Sababga qarab davolash buyuriladi, takroriy hollarda siydik yoʻllari tekshiriladi. [WhatsApp orqali qabulga yoziling](https://wa.me/994504443035?text=Assalomu%20alaykum%2C%20%E2%80%9CEpididimit%20va%20orxit%E2%80%9D%20bo%CA%BByicha%20qabulga%20yozilmoqchi%20edim.)Bolalar urologiyasi markazi, Badam Medical Center, Boku ## Koʻp beriladigan savollar Tepki (epidemik parotit) moyakka oʻtishi mumkinmi? Ha, tepki virusi oʻsmirlarda moyak yalligʻlanishiga (orxitga) sabab boʻlishi mumkin. Emlash bu xavfni ancha kamaytiradi. ## Mavzuga oid - [Moyak buralishi Moyak torsiyasi, oʻtkir moyak ogʻrigʻi Kasallik](/kasalliklar/moyak-buralishi/) - [Siydik yoʻllari infeksiyasi Siydik pufagi yoki buyrak infeksiyasi (sistit, pielonefrit), SYI Kasallik](/kasalliklar/siydik-yollari-infeksiyasi/) - [Gidrotsele Moyak istisqosi, yorgʻoqda suyuqlik Kasallik](/kasalliklar/gidrotsele/) - [Buyrak va siydik pufagi UTTsi Ultratovush tekshiruvi, exografiya, UZI Tekshiruv](/tekshiruvlar/buyrak-va-siydik-pufagi-utt/) - [Jinsiy aʼzolar shikastlanishi Yorgʻoqqa zarba, zamok shikastlanishi, oraliqqa yiqilish Kasallik](/kasalliklar/jinsiy-azolar-shikastlanishi/) - [Oʻtkir yorgʻoq (oʻtkir skrotum): moyak buralishi va unga oʻxshash holatlar Shifokorlar uchun](/shifokorlar-uchun/otkir-skrotum/) Manbalar - [EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Acute scrotum.](https://uroweb.org/guidelines/paediatric-urology/chapter/acute-scrotum) Ushbu sahifa maʼlumot berish maqsadida tayyorlangan. Bolangizni davolash haqidagi qaror koʻrikdan soʻng shifokor bilan birgalikda qabul qilinadi. Yangilangan: 2026-yil 3-noyabr --- Maʼlumot ota-onalar va hamkasblar uchun, u shifokor koʻrigining oʻrnini bosmaydi. Shoshilinch holatda 103 raqamiga qoʻngʻiroq qiling.